[ بلاهاى كيفرى ] تفسير : فساد در خشكى به زلزله و طوفان و قحطى و خشكسالى و كمى بركت در زراعات و تجارات و آفت در اشجار و ميوه‌جات و وقوع آتش‌سوزى و غرق و هدم و حدوث و با و طاعون در مردمان ، و در دريا به طوفان و غرق كشتىها و غيره ، به سبب آنچه دست‌هاى مردم از گناهان بزرگ فراهم آورده‌اند آشكار و ظاهر شد تا خداوند برخى از كيفر آنچه را انجام داده‌اند به آنها بچشاند . يا « ل » براى عاقبت باشد نه علت ؛ يعنى آدميان راه فساد و گمراهى و ستمكارى را پيش گرفتند تا عاقبت و سرانجام كار آنها اين شد كه خدا بعض جزاى كردارهاى آنها را در دنيا به برداشتن خير و بركت و وسعت ، و نعمت ، و ايقاع بلا و محنت و فقر و نقمت ، به ايشان بچشاند . لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ : شايد ايشان از شرك به ايمان و از معصيت به طاعت باز گردند ، و نيز كسانى كه بعد از ايشان آيند از نتيجهء اعمال آنها عبرت گيرند و باز گردند . تنبيه : آيهء شريفه آگاهى است به آن كه ارتكاب معاصى بندگان ، در صحرا و دريا - بلكه در ملك و ملكوت - اثر وضعى دارد . ( آيهء 42 ) قُلْ سِيرُواْ فِى الْأَرْضِ فَانظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلُ كَانَ أَكْثَرُهُم مُّشْرِكِينَ تفسير : اى پيغمبر ، بگو در زمين امّت‌هاى گذشته سير كنيد ، پس بنگريد و تأمل كنيد كه سرانجام آنان كه پيش از شما بودند از پادشاهان طاغى و اهل شهرهاى ياغى چه شد ؟ ! آيا نه اين است كه قصور ايشان قبور شده و به كلّى اثر آن محو گرديده است ؟ ! كَانَ أَكْثَرُهُم مُّشْرِكِينَ : بيشتر آن امم هلاك شده مشرك بودند . اين كلام استيناف است براى دلالت بر آن كه سوء عاقبت آنان به جهت غلبهء شرك در